ΑΝΑΤΟΜΙΑ
Ο δικέφαλος βραχιόνιος βρίσκεται στην πρόσθια επιφάνεια του βραχίονα. Εκφύεται με δυο τένοντες που ξεκινάνε από δυο διαφορετικά σημεία. Ο ένας είναι η μακρά κεφαλή που εκφύεται από το υπεργλήνιο φύμα(βρίσκεται στο πάνω μέρος της άρθρωσης του ώμου) και ο δεύτερος η βραχεία κεφαλή που εκφύεται από την κορακοειδή απόφυση της ωμοπλάτης. Οι δύο κεφαλές συγχωνεύονται για να σχηματίσουν την κύρια μάζα του μυ(την γαστέρα).
Στο κάτω μέρος του βραχίονα ο μυς καταλήγει στον καταφυτικό τένοντα του δικεφάλου, ο οποίος περνά μπροστά από τον αγκώνα και προσφύεται σε ένα όγκωμα της κερκίδας, που ονομάζεται δικεφαλικό όγκωμα. Η κερκίδα είναι ένα από τα δύο οστά του αντιβραχίου.
Οι κύριες λειτουργίες του είναι η κάμψη του αγκώνα και ο υπτιασμός του αντιβραχίου, όπως για παράδειγμα όταν στρίβουμε ένα κατσαβίδι. Επίσης συμμετέχει σε μικρότερο βαθμό στην κάμψη του ώμου.
ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΘΛΑΣΕΩΝ
Η θλάση είναι ένας τραυματισμός που μπορεί να αφορά τις μυϊκές ίνες ή την περιοχή όπου ο μυς ενώνεται με τον τένοντα. Συνήθως προκαλείται όταν ο μυς δέχεται μεγαλύτερη δύναμη από αυτή που μπορεί να αντέξει.
Οι θλάσεις εμφανίζονται συχνότερα στο σημείο όπου ενώνεται ο μυς με τον τένοντα και λιγότερο στη γαστέρα του μυός.
Ανάλογα με τη σοβαρότητα του τραυματισμού, οι θλάσεις διακρίνονται σε τρεις βαθμούς:
1ου βαθμού:Ήπιος τραυματισμός με μικρή βλάβη των μυϊκών ινών. Συνήθως υπάρχει πόνος, αλλά η δύναμη και η κίνηση επηρεάζονται λίγο.
2ου βαθμού: Μερική ρήξη περισσότερων μυϊκών ινών, με εντονότερο πόνο, πιθανό πρήξιμο ή μελανιά και μεγαλύτερη μείωση της δύναμης.
3ου βαθμού: Πλήρης ρήξη του μυός ή της μυοτενόντιας περιοχής, με σημαντική απώλεια δύναμης και λειτουργικότητας.
Στην περίπτωση της ρήξης του καταφυτικού τένοντα του δικεφάλου, ο τραυματισμός αφορά τον τένοντα στο σημείο όπου προσφύεται στην κερκίδα και μπορεί να είναι μερικός ή πλήρης.
ΑΙΤΙΑ ΜΥΪΚΗΣ ΘΛΑΣΗΣ
Η μυϊκή θλάση προκαλείται όταν ο μυς διατείνεται ή φορτίζεται περισσότερο από όσο μπορεί να αντέξει. Συχνά συμβαίνει κατά τη διάρκεια μιας απότομης κίνησης, μιας δυνατής μυϊκής σύσπασης ή κατά την προσπάθεια ανύψωσης ή συγκράτησης μεγάλου βάρους.
Η πιθανότητα τραυματισμού αυξάνεται όταν ο μυς είναι κουρασμένος, δεν έχει προηγηθεί επαρκής προθέρμανση ή δέχεται ξαφνικά μεγαλύτερο φορτίο από αυτό στο οποίο είναι συνηθισμένος
ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ
Η ρήξη του καταφυτικού τένοντα του δικεφάλου εμφανίζεται συχνότερα σε άνδρες μέσης ηλικίας, ιδιαίτερα σε άτομα που ασχολούνται με έντονη σωματική δραστηριότητα ή άρση βαρών.
Παράγοντες που μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο είναι το κάπνισμα, η επαναλαμβανόμενη έντονη φόρτιση του τένοντα και η χρήση αναβολικών στεροειδών.
Κάπνισμα: Η χρήση νικοτίνης μπορεί να επηρεάσει τη δύναμη και την ποιότητα του τένοντα.
Κορτικοστεροειδη και αναβολικά στεροειδή φάρμακα: Αυτά τα φάρμακα έχουν συνδεθεί με αδυναμία μυών και τενόντων.
ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ
Συνήθως ακούγεται ένα κρακ κοντά στην άρθρωση του αγκώνα όταν ο τένοντας υφίσταται ρήξη και υπάρχει αιμάτωμα στην περιοχή εκεί. Ο πόνος είναι έντονος στην αρχή και μπορεί να επιμείνει για εβδομάδες έως μήνες. Ο πόνος μπορεί να μειωθεί εάν ο τένοντας είναι εντελώς κομμένος. Σε πλήρη ρήξη του τένοντα, ο μυς του δικεφάλου μπορεί να “μαζευτεί” πιο ψηλά στο μπράτσο και να φαίνεται πιο έντονα. Αυτή η χαρακτηριστική εικόνα είναι γνωστή ως “παραμόρφωση Ποπάυ”. Μπορεί επίσης να δημιουργηθεί ένα μικρό κενό μπροστά από τον αγκώνα.
Άλλα συμπτώματα περιλαμβάνουν:
- Ορατοί μώλωπες στον αγκώνα και στο αντιβράχιο
- Αδυναμία στην κάμψη του αγκώνα
- Αδυναμία στον υπτιασμό του αντιβραχίου
ΕΚΤΙΜΗΣΗ
Φυσική Εξέταση
Αφού συζητηθεί η συμπτωματολογία και ο τρόπος τραυματισμού, ο ιατρός ή ο φυσικοθεραπευτής θα εξετάσει τον αγκώνα του ασθενούς:
Θα ψηλαφήσει τον τένοντα στον αγκώνα και θα προσπαθήσει να δει αν υπάρχει το «κορδόνι» του τένοντα που φυσιολογικά ψηλαφάται εκεί (hook test).
Θα δοκιμάσει την δύναμη του δικεφάλου με το να ζητήσει στον ασθενή να κάνει υπτιασμό αντιβραχίου και κάμψη αγκώνα ενάντια σε αντίσταση. Τα αποτελέσματα θα τα συγκρίνει με την δύναμη του μη τραυματισμένου χεριού. Επίσης θα ελέγξει το εύρος κίνησης του αγκώνα.
ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ
Ακτινογραφίες:
Αν και οι ακτινογραφίες δεν μπορούν να απεικονίσουν μαλακούς ιστούς όπως ο τένοντας του δικεφάλου, μπορεί να είναι χρήσιμες για τον αποκλεισμό άλλων προβλημάτων που προκαλούν πόνο στον αγκώνα. Επίσης, μπορεί να αναδείξουν πιθανή απόσπαση μικρού τμήματος οστού από το κερκιδικό όγκωμα, αν και αυτό είναι σπάνιο
Υπέρηχος:
Ο υπερηχογραφικός έλεγχος δείχνει το ελεύθερο άκρο του τένοντα του δικεφάλου που έχει υποχωρήσει πάνω στο βραχίονα.
Μαγνητική Τομογραφία (MRI):
Η πιο διαδεδομένη και αξιόπιστη απεικόνιση της ρήξης του τένοντα του δικεφάλου στον αγκώνα γίνεται με τη μαγνητική τομογραφία (MRI). Εκεί είναι ορατή η μερική ή ολική ρήξη, καθώς και η απεικόνιση των υπόλοιπων μαλακών ιστών.
ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ
Συντηρητική αγωγή:
Η συντηρητική αντιμετώπιση μπορεί να επιλεγεί σε ασθενείς με χαμηλές λειτουργικές απαιτήσεις, σε όσους δεν μπορούν ή δεν επιθυμούν να υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση, καθώς και σε ορισμένες περιπτώσεις μερικής ρήξης.
Η μερική ρήξη του τένοντα μπορεί αρχικά να αντιμετωπιστεί συντηρητικά, χωρίς χειρουργική επέμβαση. Η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει αντιφλεγμονώδη αγωγή, χρήση νάρθηκα και φυσικοθεραπεία.
Αρχικά δίνεται έμφαση στην ξεκούραση και στη μείωση του πόνου και στη συνέχεια ακολουθεί σταδιακή φυσικοθεραπευτική αποκατάσταση, με στόχο τη διατήρηση της κινητικότητας του αγκώνα και την ενδυνάμωση των μυών του άνω άκρου.
Η επιλογή της συντηρητικής αγωγής πρέπει να γίνεται με προσοχή, ιδιαίτερα σε περίπτωση πλήρους ρήξης, καθώς δεν είναι δυνατή η πλήρης αποκατάσταση της δύναμης του άνω άκρου.
Το χέρι εξακολουθεί να μπορεί να κινείται, επειδή στις ίδιες κινήσεις συμμετέχουν και άλλοι μύες, ωστόσο παραμένει μειωμένη δύναμη, ιδιαίτερα στον υπτιασμό του αντιβραχίου και σε μικρότερο βαθμό στην κάμψη του αγκώνα.
Χειρουργική Θεραπεία
Η χειρουργική αποκατάσταση επιλέγεται συχνότερα σε ασθενείς με πλήρη ρήξη του καταφυτικού τένοντα, ιδιαίτερα όταν έχουν αυξημένες λειτουργικές απαιτήσεις και επιθυμούν να επανακτήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο τη δύναμη του άνω άκρου.
Η επέμβαση προτιμάται να γίνεται σχετικά σύντομα μετά τον τραυματισμό. Με την πάροδο του χρόνου, ο τένοντας αρχίζει να μετατοπίζεται προς τα πάνω και να βραχύνεται, καθώς λειτουργεί όπως ένα ελατήριο, ενώ παράλληλα δημιουργείται ουλώδης ιστός.
Αυτό μπορεί να κάνει τη χειρουργική αποκατάσταση σημαντικά πιο δύσκολη.
Για τον λόγο αυτό, όταν υπάρχει ένδειξη για χειρουργική αντιμετώπιση, η επέμβαση καλό είναι να πραγματοποιείται όσο το δυνατόν νωρίτερα, σύμφωνα με την εκτίμηση του ορθοπαιδικού χειρουργού.
Αποθεραπεία
Μετά τη χειρουργική επέμβαση, το άνω άκρο προστατεύεται αρχικά με νάρθηκα ή ειδικό λειτουργικό κηδεμόνα.
Η κινητοποίηση του αγκώνα ξεκινά σταδιακά και ελεγχόμενα, σύμφωνα με τις οδηγίες του ορθοπαιδικού χειρουργού και τον τρόπο με τον οποίο έχει πραγματοποιηθεί η αποκατάσταση του τένοντα.
Στόχος της πρώτης περιόδου είναι η προστασία της χειρουργικής αποκατάστασης, η μείωση του πόνου και του οιδήματος και η σταδιακή αποκατάσταση της κινητικότητας.
Η ενεργητική κάμψη του αγκώνα, ο υπτιασμός και η άρση βάρους περιορίζονται τις πρώτες εβδομάδες και εισάγονται προοδευτικά καθώς επουλώνεται ο τένοντας
ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗ
(Ενδεικτικό φυσικοθεραπευτικό πρωτόκολλο)
1. Άμεση μετεγχειρητική φάση (0–2 εβδομάδες)
- Προστασία του χειρουργημένου τένοντα με χρήση νάρθηκα ή κηδεμόνα, σύμφωνα με τις οδηγίες του χειρουργού
- Αντιμετώπιση του πόνου και του οιδήματος
- Κινητοποίηση καρπού και δακτύλων
- Ελεγχόμενες παθητικές και υποβοηθούμενες κινήσεις ώμου και αγκώνα, χωρίς πόνο και μόνο όταν επιτρέπονται
- Ήπιες ισομετρικές ασκήσεις χωρίς ενεργοποίηση του δικεφάλου
2. Ενδιάμεση φάση (2–6 εβδομάδες)
- Σταδιακή βελτίωση του εύρους κίνησης του αγκώνα και του αντιβραχίου, με προοδευτική αύξηση της κινητικότητας σύμφωνα με τις οδηγίες του χειρουργού
- Ήπιες ασκήσεις ώμου, ωμοπλάτης, καρπού και λαβής
- Ασκήσεις ιδιοδεκτικότητας και ελέγχου της κίνησης
- Αποφυγή φόρτισης και έντονης ενεργοποίησης του δικεφάλου
3. Φάση προοδευτικής αποκατάστασης (6–10 εβδομάδες)
- Συνέχιση της αποκατάστασης του εύρους κίνησης
- Σταδιακή ενδυνάμωση του ώμου, της ωμοπλάτης και των μυών του άνω άκρου που δεν επιβαρύνουν τον δικέφαλο
- Σταδιακή επανένταξη λειτουργικών κινήσεων
- Προοδευτική φόρτιση μόνο όταν επιτρέπεται
4. Φάση ενδυνάμωσης (περίπου από τη 10η–12η εβδομάδα)
- Σταδιακή έναρξη ενδυνάμωσης του δικεφάλου
- Ασκήσεις κάμψης του αγκώνα με μικρή αντίσταση
- Προοδευτική ενδυνάμωση στον υπτιασμό του αντιβραχίου
- Σταδιακή αύξηση της αντίστασης ανάλογα με την πορεία του ασθενούς
5. Επιστροφή στις δραστηριότητες
- Προοδευτική αποκατάσταση δύναμης και αντοχής του άνω άκρου
- Λειτουργικές ασκήσεις ανάλογα με τις ανάγκες του ασθενούς
- Σταδιακή επιστροφή στην εργασία
- Σταδιακή επιστροφή στις αθλητικές δραστηριότητες
- Εκπαίδευση σωστών κινητικών προτύπων για αποφυγή υποτροπών
Το παραπάνω πρωτόκολλο είναι ενδεικτικό και προσαρμόζεται εξατομικευμένα. Ο χρόνος και ο τρόπος εξέλιξης της αποκατάστασης εξαρτώνται από την τεχνική της επέμβασης, την επούλωση του τένοντα, την ηλικία και τις λειτουργικές ανάγκες του ασθενούς, καθώς και από τις οδηγίες του θεράποντος ορθοπαιδικού χειρουργού.